De meerwaarde van vorming en het alcoholslot
Verkeerssancties zijn pas echt doeltreffend wanneer ze meer doen dan alleen bestraffen. Uit een kwalitatieve studie van Vias-onderzoekers Mathias De Roeck en Yana Jaspers, die recent werd gepubliceerd in het Tijdschrift van de Politierechters, blijkt dat politierechters en justitieassistenten vooral belang hechten aan drie voorwaarden: een sanctie moet snel volgen op de overtreding, voelbaar zijn voor de overtreder en daadwerkelijk worden uitgevoerd en opgevolgd.
Voor de studie werden dertien politierechters en vijf justitieassistenten geïnterviewd. Het onderzoek meet niet rechtstreeks hoeveel overtreders na een bepaalde sanctie hervallen, maar brengt in kaart welke maatregelen volgens deze actoren gedragsverandering kunnen bevorderen en recidive kunnen helpen voorkomen.
De bevindingen tonen dat een strengere straf niet automatisch een doeltreffendere straf is. Geldboetes blijven noodzakelijk en praktisch, maar hun impact verschilt sterk. Voor sommige overtreders is een boete nauwelijks voelbaar, terwijl ze anderen net verder in financiële moeilijkheden kan brengen. Ook de werkzaamheid van een rijverbod hangt af van een snelle uitvoering en consequente controle.
Vorming zet in op inzicht en verantwoordelijkheid
Herstel- en leergerichte maatregelen, zoals de vormingsprogramma’s van Vias institute, worden overwegend positief beoordeeld. Ze bieden overtreders de kans om stil te staan bij de gevolgen van hun gedrag, verantwoordelijkheid op te nemen en alternatieven voor risicovol rijgedrag te ontwikkelen. Vooral bij jongeren, mensen die voor het eerst een overtreding begaan en gemotiveerde deelnemers zien de respondenten veel potentieel.
De meerwaarde ligt daarbij niet alleen in het overbrengen van verkeersregels. Interactie, herkenbare voorbeelden en persoonlijke reflectie kunnen vastgeroeste overtuigingen ter discussie stellen. Sommige politierechters zien daarom veel waarde in de combinatie van een vorming met een rijverbod: het rijverbod maakt de sanctie onmiddellijk voelbaar, terwijl de vorming werkt aan inzicht en verandering op langere termijn.
Die positieve inschatting vraagt wel om nuance. Een vorming is geen uniforme oplossing. Het effect hangt af van de motivatie en het profiel van de deelnemer, maar ook van een tijdige uitvoering, een passend aanbod en het wegwerken van drempels zoals wachtlijsten en taalbarrières.
Alcoholslot combineert preventie met begeleiding
Een ruimere Vias-studie, waarvan het tijdschriftartikel een selectie van de bevindingen presenteert, wijst ook op het potentieel van het alcoholslot. Het toestel verhindert rechtstreeks dat een bestuurder onder invloed met het uitgeruste voertuig vertrekt. Daardoor heeft het een concrete en controleerbare preventieve werking. Een meta-analyse die in de studie wordt besproken, vond ongeveer 75% minder recidive tijdens de periode waarin het alcoholslot geïnstalleerd is.
De technologie staat echter niet op zichzelf. Binnen het omkaderingsprogramma van Vias institute wordt het alcoholslot gecombineerd met opvolging en vorming, met als doel drinken en rijden duurzaam van elkaar te leren scheiden. Volgens de bevraagde professionals is die combinatie vooral waardevol voor overtreders die bereid zijn verantwoordelijkheid op te nemen. Tegelijk blijven de hoge kostprijs, mogelijke omzeiling en verschillen in toepassing belangrijke knelpunten. Ook het alcoholslot is dus geen automatische oplossing voor elk dossier.
De centrale boodschap is daarom niet dat één sanctie altijd beter werkt dan een andere. Effectief verkeersbeleid vraagt om maatwerk en een goed functionerende sanctieketen. Vormingsprogramma’s en alcoholsloten illustreren hoe sanctionering niet alleen kan begrenzen en bestraffen, maar ook kan begeleiden, responsabiliseren en toekomstig risicogedrag voorkomen. Niet harder straffen, maar slimmer sanctioneren.
Full article: LexNow | Kiosk - Journal des Juges de Police / Tijdschrift van de Politierechters